a a a

Biblioteka i drukarnia

Przez cały okres istnienia monasteru jego biblioteka, zasłużenie, cieszyła się wielką sławą. Już w połowie XVI wieku działało tu dobrze zorganizowane skryptorium, gdzie ręcznie przepisywano księgi, i warsztat introligatorski. Do biblioteki trafiały bardzo rzadkie rękopisy, pergaminowe kodeksy, z których największą sławę zdobyła Minieja Czetnaja z początków XI wieku. W tutejszych zbiorach starano się zgromadzić całą wiedzę ówczesnego chrześcijańskiego świata oraz materiały historyczne i kronikarskie, zwłaszcza poświęcone przeszłości ziem ruskich. Nie brakowało, oczywiście, żywotów świętych, w tym wielu z kręgów południowosłowiańskich — bułgarskich i serbskich. Oryginały rękopisów zakonnicy otrzymywali z innych ośrodków klasztornych lub od prawosławnych dygnitarzy, duchownych i świeckich. Niekiedy kompilowali je i upowszechniali nowe wersje. Tu powstał oryginalny latopis „Supraslskij pomiannik”, - obejmujący okres od końca XV do początku XVII wieku.

Biblioteka supraska stała otworem nie tylko dla mnichów i fundatorów monasteru, ale i innych osób świeckich. Wszystko to stawiało ją w rzędzie wyjątkowych w Europie, „...ocalałe do naszych czasów materiały archiwalne oraz powstałe tu rękopisy pozwalają uważać monaster supraski za centrum wytwarzania ksiąg rękopiśmiennych, jedno z największych we wschodniej i południowej Europie, a nawet za jedno z pierwszych wśród chrześcijańskich klasztorów w ogóle” — pisał prof. Jurij Łabyncew, znawca dziejów książki cyrylickiej.
Monaster był miejscem prac wielu wybitnych ludzi. Z tutejszych zbiorów korzystał m.in. Maciej Stryjkowski, autor szesnastowiecznej „Kroniki polskiej, litewskiej, żmodzkiej i wszystkiej Rusi”.
W 1876 roku większą część zbiorów bibliotecznych — 1109 ksiąg przewieziono do Wilna. Na początku XX wieku biblioteka supraska liczyła około tysiąca tomów i siedmiuset dokumentów. Wojny i trudna sytuacja, w jakiej znalazło się prawosławie w Rzeczypospolitej w latach międzywojennych, rozproszyły księgozbiór. Jego resztek trzeba szukać w Wilnie, Petersburgu, Moskwie, Warszawie.
Tradycja tłoczenia ksiąg czcionką cyrylicką w Wielkim Księstwie Litewskim, na terytorium którego znajdował się Supraśl, sięga lat dwudziestych XVI wieku. Około lub w połowie 1522 r. ukazała się pierwsza książka cyrylicka „Mała książka podróżna”. Wydana przez Franciszka Skorynę z Połocka, zapoczątkowała drukarstwo na tych ziemiach. Prawie do końca XVI w. sporadycznie wydawano księgi cyrylicą. Z inicjatywy potężnego protektora prawosławia - Grzegorza Chodkiewicza - hetmana Wielkiego Księstwa Litewskiego, drukowali cyrylicą w języku cerkiewnosłowiańskim w Zabłudowie Iwan Fiodor i Piotr Mścisławie - uchodźcy z Moskwy. Piotr Mścisławie po wydaniu pierwszej księgi pt. „Ewangelie uczitielnoje” w 1569 r. wyjechał do Wilna, gdzie wspierał swoimi umiejętnościami i częścią wyposażenia typograficznego poczynania wydawnicze prawosławnych mieszczan Iwana i Zenobiego Zareckich oraz Makowiczów. Dopiero trwająca prawie 50 lat działalność bogatych kupców Kuźmy i Łukasza Makowiczów, a następnie Leona, syna Kuźmy ustabilizowała tradycję tłoczenia czcionką cyrylicką.
Powstanie zaś drukarni supraskiej wiąże się ściśle z uruchomionym przez metropolitę Żochowskiego w 1692 r. po raz drugi warsztatem przy klasztorze Świętotroickim w Wilnie. Po jego śmierci w 1693 roku, zgodnie z testamentem, prawdopodobnie już latem przeniesiono z Wilna do Supraśla urządzenia typograficzne i drukowano 22 karty do już gotowego, pomyślanego jako zamknięta całość, Służebnika wileńskiego z 1692 r. Pierwszą w całości drukowaną w Supraślu książką było Żytie prepodobnogo otca naszego wielikogo Onyfrija carewicza perskogo autorstwa św. Pafnucego z 1696 r., w opracowaniu Józefa Pietkiewicza — z monasteru w Żyrowicach.
Na dobre rozwój drukarni nastąpił w czasie archimandrii Leona Kiszki, biskupa włodzimierskiego, później unickiego metropolity. Monaster wzbogacił się wtedy we własną papiernię. Druki osiągały dziesięciotysięczne nakłady. Realizowano zamówienia Kościoła unickiego, ale i pracowano na potrzeby innych. W drukarni supraskiej wyszło łącznie 350 tytułów, w tym 100 cyrylicą. Co trzeci był książką świecką.
Druki supraskie, spośród cyrylickich innych oficyn, wyróżniało bogactwo użytych winietek nagłówkowych, inicjałów i finalików. Odbijano je także z drobnych elementów typograficznych. Część z nich, jak poświadczają archiwa białostockie, wykonał Piotr Zawadzki z Warszawy. Przypominają one zasób oficyny Piotra Dufoura, drukarni grodzieńskiej, a nawet łowickiej. Ilustracje należały do wyjątków i były wykonane w technice drzeworytowej. Publikacje z późniejszego okresu miały mniej indywidualnych cech. Wyróżniały się częstym używaniem finalików grawerowanych.

Drukarnia supraska swym ponad stuletnim dorobkiem wpisała się w kulturę państwa polsko-litewskiego, jak i również kulturę narodów słowiańskich. Zakończyła swą działalność w 1803 r., kiedy to Supraśl znalazł się w posiadaniu Prus. Dalsze jej losy to już dzieje drukarstwa w mieście Białystok, dokąd przeniesiono sprzedaną przez władze pruskie oficynę. Papiernia zaś czynna była do 1836 roku.

serwisy internetowe strony internetowe